در ناتوانى از اداء شكر الهى

خداوندا ، هيچكس در سپاسگزارى از تو به نهايتى نمى ‏رسد مگر اينكه از احسان تو چيزى به او مى ‏رسد كه شكرى ديگر را بر او لازم مى ‏كند و در طاعت تو هر چقدر هم كسى بكوشد ، به جائى نمى ‏رسد جز آنكه نسبت به آنچه شايسته فضل توست ، مقصر خواهد بود.
پس شاكرترين بندگانت ، عاجز از انجام سپاس توست و عابدترين آنان در طاعت تو مقصر است.
آمرزش نسبت به هيچكس بر حسب استحقاقش ، ضرورى نيست و رضايت از احدى به لحاظ درخواستش لازم نمى ‏باشد.
پس هر كه را ببخشى از مرحمت توست و هر كه را مورد رضايت قرار دهى ، از فضل توست.
كارهاى اندك از آنچه را مى‏ پسندى ، مورد شكر قرار مى‏ دهى و بر طاعت كم ، ثواب عطا مى ‏نمايى ،
گويا شكر بندگانت - كه به خاطر آن به آنان ثواب مى ‏دهى و پاداششان را بيشتر از شكرشان عطا مى ‏كنى - امرى است كه خود مى‏ توانند در آن توفيق يابند و تو فقط پاداش مى ‏دهى و گويا سبب اين شكر به دست تو نبوده و فقط جزايشان مى ‏دهى.
حال آنكه (اى خداى من) قبل از آنكه آنان به عبادت تو بپردازند ، تو عهده ‏دار امور آنان بوده ‏اى و قبل از اينكه آنان در راه طاعت تو قدم بگذارند ، ثوابشان را آماده ساخته‏ اى‏ زيرا سنت تو اعطا فضل و عادت تو احسان و سيره تو عفو و بخشش است.
و لذا همگان معترفند كه تو نسبت به آنكه عقوبتش مى ‏كنى ظالم نيستى و همه گواهى مى ‏دهند كه تو نسبت به آنكه او را مى ‏بخشى ، با فضلت رفتار مى ‏كنى ، و هر كس به خود مى ‏نگرد ، در انجام آنچه شايسته توست اقرار به تقصير مى‏ كند.
اگر مكر و فريب شيطان نبود ، هيچكس تو را عصيان نمى ‏كرد و اگر شيطان باطل را در چهره حق جلوه نمى ‏داد ، هيچكس از راه تو منحرف نمى ‏شد.

پس منزهى تو ! و چه روشن است بزرگوارى تو در رفتار با كسى كه از تو اطاعت كند و يا تو را عصيان نمايد. در حق مطيع از آنچه خود برايش فراهم ساخته‏ اى تشكر مى ‏كنى و در حق گناهكار ، در آنچه مى ‏توانى به عقوبتش شتاب كنى ، مهلت مى‏ دهى.
به هر يك از مطيع و عاصى ، چيزى عطا مى ‏كنى كه برايش لازم نيست و به آنان عطايايى تفضل مى ‏كنى كه عمل آنها كمتر از آن است‏
و اگر در مورد اهل طاعت ، نسبت به آنچه خود متولى آن بوده‏ اى ، به عدالت رفتار مى ‏كردى ، چه بسا شخص ثواب تو را از دست مى ‏داد و نعمت تو از او زايل مى ‏شد.
اما تو با كرم خود ، او را با پاداش هميشگى در برابر اعمال ناچيز دنياى فانى جزا دادى و در برابر اهداف نزديك و زوال پذير دنيا ، او را به نتايج طولانى و پايدار اخروى رساندى و در مقابل آنچه از روزي هاى تو استفاده كرده و بر طاعت تو توانايى يافته ، باز خواست ننموده ‏اى و نسبت به ابزارى كه با آنها از تو طلب غفران كرده، مناقشه و سخت گيرى نكرده ‏اى.
و اگر چنين مى ‏كردى ، همه آنچه براى آن زحمت كشيده و تلاش نموده به عنوان جزاى لطف و منتى كوچك از سوى تو به حساب نمى ‏آمد و همچنان در نزد تو نسبت به ساير نعمتها بدهكار بود.
پس كى چنين بنده ‏اى مستحق ثوابى از جانب توست ؟! هرگز ، هرگز!

اى خداى من، اين است حال كسى كه مطيع توست و بندگى تو را دارد.
و اما تو نسبت به كسى كه امر تو را نافرمانى كرده و نهى تو را مرتكب شده نيز تعجيل در عذاب و گرفتارى نكرده ‏اى تا او را از حال معصيت ، به حال توبه و طاعت باز گردانى‏ و حال آنكه او ، در همان آغاز كه قصد معصيت تو را نمود ، استحقاق همه عقاب هائى را كه براى جميع بندگانت مهيا ساخته ‏اى، داشت.

پس همه عذاب هائى كه در حق او به تأخير انداخته ‏اى و همه بلاها و عقوبت هايى كه در انجام آنها كندى كرده ‏اى ، حقى براى تو است كه آن را ترك فرموده ‏اى و خشنوديى است كه بر تو لازم نبوده است.
پس اى معبود من ، چه كسى كريم تر از توست و چه كسى شقى ‏تر از آن كس است كه در مخالفت با تو به هلاكت افتد ؟ آيا چه كسى ؟! پس تو برتر از آنى كه جز به احسان توصيف شوى‏ و كريم تر از آنى كه كسى جز از عدل تو بترسد. از ظلم تو بر كسى كه تو را عصيان كند ، ترسى نيست و از غفلت تو در ثواب دادن كسى كه تو را خشنود سازد ، هراسى نمى باشد.
پس بر محمد صلى الله عليه و آله و آل او درود فرست و آنچه آرزو دارم به من عطا فرما و از هدايتت چندان بر من افزون نما كه توفيق عمل پيدا كنم كه تو صاحب منتهاى فراوان و اهل كرامتى.